Lần đầu tiên, Luật Thương mại điện tử dành riêng một chương để điều chỉnh hoạt động thương mại điện tử có yếu tố nước ngoài, đặt ra những yêu cầu cụ thể đối với các nền tảng xuyên biên giới nhằm bảo đảm quản lý hiệu quả và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Ngày 10/12/2025, Quốc hội đã chính thức thông qua Luật Thương mại điện tử với nhiều quy định mới mang tính nền tảng, tác động sâu rộng đến hoạt động thương mại điện tử nói chung và thương mại điện tử xuyên biên giới nói riêng. Luật được xem là bước hoàn thiện quan trọng trong khung pháp lý nhằm đáp ứng sự phát triển nhanh của lĩnh vực thương mại điện tử tại Việt Nam.
Luật tập trung điều chỉnh các mô hình kinh doanh đang phát triển mạnh như nền tảng thương mại điện tử, livestream bán hàng và tiếp thị liên kết; đồng thời làm rõ trách nhiệm của các chủ thể tham gia gồm người bán, nền tảng và mạng xã hội có chức năng thương mại, cũng như tăng cường bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của thương mại điện tử trong giai đoạn tới.
Theo Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, quy mô thị trường thương mại điện tử B2C của Việt Nam năm 2025 đạt khoảng 31 tỷ USD, với tốc độ tăng trưởng trên 25%. Thương mại điện tử hiện chiếm khoảng 10% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng cả nước. Việt Nam cũng đang nằm trong nhóm ba thị trường thương mại điện tử lớn nhất ASEAN, sau Indonesia và Philippines.
Luật Thương mại điện tử quy định yêu cầu hiện diện hợp pháp của nền tảng nước ngoài
Theo bà Nguyễn Thúy Anh – Phó phòng Chuyển đổi số, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương), Luật Thương mại điện tử cùng với Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử giai đoạn 2026–2030 là hai công cụ quan trọng nhằm vừa quản lý, vừa thúc đẩy thị trường thương mại điện tử trong nước và xuyên biên giới.
Chia sẻ tại Diễn đàn Thương mại điện tử xuyên biên giới 2025 (VOIEF), bà Nguyễn Thúy Anh cho biết đây là lần đầu tiên Luật Thương mại điện tử quy định riêng một chương về thương mại điện tử có yếu tố nước ngoài. Điểm mới quan trọng của luật là việc xác định rõ các nền tảng thương mại điện tử có hoạt động tại Việt Nam, không còn chỉ dựa trên vị trí đặt máy chủ như trước đây.
Theo cách tiếp cận mới, việc xác định nền tảng hoạt động tại Việt Nam được căn cứ vào mức độ hướng tới thị trường Việt Nam, thông qua các dấu hiệu như sử dụng tiếng Việt, đồng tiền Việt Nam hoặc đạt đến một ngưỡng giao dịch nhất định với người mua trong nước.
Luật quy định các nền tảng thương mại điện tử nước ngoài phải có hiện diện hợp pháp tại Việt Nam, bao gồm đăng ký với cơ quan quản lý nhà nước. Tùy mô hình hoạt động, nền tảng phải thành lập pháp nhân hoặc chỉ định pháp nhân đại diện; trường hợp không thể thành lập pháp nhân thì phải ký quỹ tại ngân hàng Việt Nam và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính, bồi thường theo quy định. Quy định này nhằm tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.
Luật Thương mại điện tử tăng cường bảo vệ quyền lợi người mua trong giao dịch xuyên biên giới
Luật Thương mại điện tử cũng làm rõ và tăng trách nhiệm của nền tảng đối với người bán nước ngoài. Theo đó, các nền tảng có yếu tố nước ngoài phải thực hiện đầy đủ trách nhiệm của nền tảng theo quy định của luật. Đại diện của nền tảng tại Việt Nam có trách nhiệm tiếp nhận và giải quyết khiếu nại, tranh chấp của người mua trong nước liên quan đến người bán nước ngoài. Đồng thời, người bán nước ngoài tham gia nền tảng phải chịu trách nhiệm pháp lý tương đương với người bán trong nước.
Theo bà Nguyễn Thúy Anh, trong những năm gần đây, nhiều nền tảng thương mại điện tử nước ngoài như Temu hay Shein đã gia nhập thị trường Việt Nam với tốc độ tăng trưởng rất nhanh. Tuy nhiên, khung pháp lý trước đây chưa điều chỉnh đầy đủ trách nhiệm của các nền tảng và người bán nước ngoài. Luật Thương mại điện tử mới đã khắc phục khoảng trống này thông qua việc nâng cao trách nhiệm pháp lý, từ đó bảo vệ tốt hơn quyền lợi của người tiêu dùng Việt Nam.
Luật cũng quy định chặt chẽ hơn về xác thực người bán và kiểm soát hàng hóa trong thương mại điện tử xuyên biên giới. Người bán nước ngoài, tương tự như người bán trong nước, phải thực hiện xác thực danh tính điện tử thông qua các giấy tờ hợp pháp. Các nền tảng có trách nhiệm kiểm soát nội dung hàng hóa, ngăn chặn hàng giả, hàng lậu và hàng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, đồng thời tiếp nhận và xử lý hàng hóa đúng theo các cam kết đã công bố.
Bên cạnh đó, luật nhấn mạnh yêu cầu minh bạch dữ liệu trong thương mại điện tử xuyên biên giới. Dữ liệu hàng hóa phải được lưu trữ tối thiểu một năm, trong khi dữ liệu hợp đồng và giao dịch phải được lưu trữ tối thiểu ba năm. Nền tảng phải cho phép người bán truy cập và tải dữ liệu hợp đồng của mình, đồng thời thực hiện kết nối và báo cáo dữ liệu thông qua Hệ thống quản lý hoạt động thương mại điện tử quốc gia.
Ngoài ra, các mô hình kinh doanh mới như livestream bán hàng và tiếp thị liên kết cũng được đưa vào phạm vi điều chỉnh, áp dụng cho cả hoạt động thương mại điện tử trong nước và xuyên biên giới. Các hoạt động này phải thực hiện xác thực chủ thể, lưu trữ hình ảnh và âm thanh tối thiểu một năm. Khi phát hiện vi phạm, cơ quan quản lý có quyền yêu cầu dừng phát, gỡ bỏ nội dung và cung cấp thông tin phục vụ công tác quản lý.
Luật Thương mại điện tử 2026: Khuyến nghị cho doanh nghiệp và nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới
Theo bà Nguyễn Thúy Anh, trong ngắn hạn, ngay sau khi Luật Thương mại điện tử và các văn bản hướng dẫn có hiệu lực, doanh nghiệp và nền tảng có yếu tố nước ngoài cần rà soát lại mô hình hoạt động, hoàn tất thủ tục đăng ký hiện diện hoặc ký quỹ theo quy định trong vòng từ sáu đến chín tháng.
Tinh thần xuyên suốt của luật là không chỉ quản lý mà còn thúc đẩy phát triển, thông qua việc xây dựng khung pháp lý rõ ràng, chuẩn hóa hoạt động, nâng cao trách nhiệm của các bên và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, qua đó tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển bền vững trong dài hạn.
Doanh nghiệp được khuyến nghị chuẩn hóa quy trình quản lý người bán, kiểm soát nội dung, xây dựng hệ thống tiếp nhận và xử lý khiếu nại trực tuyến, ban hành quy chế nội bộ đối với livestream bán hàng, hoàn thiện điều khoản hợp đồng với người bán và đánh giá tác động tài chính. Đồng thời, cần thiết lập cơ chế lưu trữ dữ liệu từ một đến ba năm, triển khai hóa đơn điện tử, đánh giá rủi ro đối với hàng hóa kinh doanh có điều kiện, hoạt động quảng cáo và đào tạo nhân sự phù hợp.
Về trung và dài hạn, gắn với giai đoạn 2026–2030, Luật Thương mại điện tử được kỳ vọng sẽ trở thành nền tảng thúc đẩy thương mại điện tử xuyên biên giới phát triển bền vững. Doanh nghiệp cần chủ động ứng dụng công nghệ để nhận diện và phát hiện vi phạm, tối ưu hệ thống kho bãi và khâu hoàn tất đơn hàng, đồng thời xây dựng quy trình và tiêu chuẩn vận hành hiệu quả hơn.